Microbieel (paratraumatisch) eczeem is een ontstekingsziekte van de huid die meestal ontstaat rond geïnfecteerde wonden, schaafwonden, trofische ulcera, postoperatieve hechtingen of fistels. Het ziet er doorgaans uit als een scherp begrensd gebied met roodheid, nattende huid, schilfering en dikke geelachtige of groenachtige korsten. De onderbenen, voeten, handen en gebieden met chronische huidbeschadiging worden het vaakst aangetast.
De jeuk bij microbieel eczeem kan aanhoudend en soms behoorlijk intens zijn. Vaak verergert deze na contact met water, bij zweten of door mechanische irritatie van de huid. Naast jeuk kunnen ook een branderig gevoel, pijn en een trekkerig gevoel van de huid optreden.
De aandoening wordt niet beschouwd als besmettelijk voor anderen. Hoewel bacteriën een rol spelen bij het ontstaan van het proces, ontstaat het eczeem zelf door een complexe reactie van het immuunsysteem en de huid rond een chronische infectiehaard. In de meeste gevallen kan de aandoening goed onder controle worden gehouden wanneer de onderliggende oorzaak van de ontsteking correct wordt behandeld.
Wat te doen bij vermoeden van microbieel eczeem
Als roodheid, nattende huid, jeuk en korstvorming ontstaan rond een wond, ulcus, schaafwond of andere huidbeschadiging, is het raadzaam een dermatoloog te raadplegen. Wanneer het eczeem ontstaat in samenhang met spataderen of een trofisch ulcus, kan aanvullend advies van een vaatchirurg of fleboloog nodig zijn.
Vóór het consult is het verstandig om:
- beschadiging van de huid te vermijden;
- korsten niet zelf te verwijderen;
- geen willekeurige zalven of huismiddeltjes te gebruiken.
Sommige middelen kunnen de symptomen tijdelijk verminderen, maar tegelijkertijd het ziekteverloop verergeren of de diagnose bemoeilijken.
Stel medische hulp niet uit. Zonder behandeling kan de ontsteking zich uitbreiden naar omliggende huidgebieden en wordt een chronisch proces veel moeilijker onder controle te krijgen.
Hoe ziet microbieel eczeem eruit?
Microbieel eczeem begint meestal rond een reeds bestaande huidbeschadiging, zoals een wond, trofisch ulcus, fistel, krabwond, brandwond of postoperatief litteken.
Typische kenmerken
- felrode of rood-blauwachtige ontstoken huidgebieden;
- duidelijke en goed zichtbare begrenzing van de laesie;
- nattend oppervlak met vochtafscheiding;
- gele, geelgroene of bruinachtige etterige korsten;
- schilfering aan de randen;
- kleine blaasjes en kloofjes.
Na verloop van tijd kan de laesie groter worden. Rond het hoofdgebied kunnen soms nieuwe kleine ontstekingshaarden ontstaan.
Hieronder in het artikel kunt u echte foto’s bekijken om beter te begrijpen hoe de aandoening eruitziet.
Het uiterlijk van microbieel eczeem kan sterk verschillen tussen patiënten. Op internet worden vaak ernstige gevallen getoond, waardoor foto’s niet altijd een typisch ziektebeeld weergeven.
Belangrijkste symptomen
Het belangrijkste symptoom van microbieel eczeem is jeuk. Deze kan mild tot ernstig zijn, soms de slaap verstoren en leiden tot voortdurend krabben.
Andere veelvoorkomende symptomen zijn:
- roodheid van de huid;
- nattende huid;
- vorming van dikke korsten;
- schilfering;
- pijn in het aangedane gebied;
- branderig gevoel;
- kloofjes;
- zwelling van omliggende weefsels.
Bij langdurige ziekte wordt de huid vaak dikker, ruwer en kan zij van kleur veranderen.
Oorzaken van de aandoening
De belangrijkste oorzaak van microbieel eczeem is een combinatie van chronische huidbeschadiging en de aanwezigheid van micro-organismen in het ontstekingsgebied.
Externe factoren
- geïnfecteerde wonden;
- schaafwonden en snijwonden;
- brandwonden;
- postoperatieve littekens;
- langdurige huidirritatie;
- chronisch krabben.
Interne factoren
- spataderen;
- chronische veneuze insufficiëntie;
- trofische ulcera;
- verminderde beschermende functie van de huid;
- allergische aanleg;
- afwijkende immuunreacties.
De aandoening ontstaat vaak bij mensen van wie de huid langdurig ontstoken is of slecht geneest na beschadiging.
Hoe ontwikkelt microbieel eczeem zich?
Wanneer de huid beschadigd raakt, wordt de beschermende barrière verstoord. Hierdoor kunnen bacteriën en andere micro-organismen gemakkelijker binnendringen.
Het immuunsysteem reageert op de aanwezigheid van microben en hun afvalstoffen. Hierdoor ontstaat een ontstekingsreactie die zich geleidelijk uitbreidt buiten het oorspronkelijke beschadigde gebied.
Roodheid, jeuk, nattende huid en de kenmerkende korsten ontstaan. Als de ontsteking langdurig aanhoudt, wordt de huid gevoeliger en kan zij het ziekteproces blijven onderhouden, zelfs wanneer het aantal micro-organismen afneemt.
Vormen en typen
Afhankelijk van de oorzaak en locatie worden verschillende vormen onderscheiden.
Paratraumatisch eczeem
Ontstaat rond wonden, postoperatieve littekens en andere huidbeschadigingen.
Variceus eczeem
Ontwikkelt zich bij chronische veneuze insufficiëntie en treft meestal de onderbenen.
Nummulair (muntvormig) eczeem
Wordt gekenmerkt door ronde ontstekingshaarden.
Sycosiform eczeem
Wordt geassocieerd met chronische ontsteking van haarfollikels.
Ondanks de verschillen zijn de mechanismen van ontstaan en de behandelingsprincipes grotendeels vergelijkbaar.
Waarmee kan microbieel eczeem worden verward?
Microbieel eczeem wordt vaak verward met andere huidaandoeningen. Zelfs voor ervaren mensen zonder medische opleiding is het moeilijk om deze aandoeningen op foto’s van elkaar te onderscheiden.
Microbieel eczeem of psoriasis?
Psoriasis bestaat meestal uit droge, dikke plaques met zilverwitte schilfers. Nattende huid en etterige korsten zijn minder kenmerkend.
Microbieel eczeem ontwikkelt zich vaker rond huidbeschadigingen en gaat gepaard met vochtafscheiding en gele korsten.
Microbieel eczeem of een schimmelinfectie?
Bij een schimmelinfectie ziet men vaak ringvormige laesies met meer uitgesproken schilfering aan de rand.
Microbieel eczeem gaat vaker gepaard met duidelijke ontsteking, nattende huid en een relatie met wonden of ulcera.
Microbieel eczeem of lichen?
Onder de term “lichen” vallen verschillende huidaandoeningen. Sommige vormen kunnen uiterlijk op eczeem lijken.
Voor een juiste diagnose zijn vaak een medisch onderzoek en aanvullende testen nodig.
Microbieel eczeem of schurft?
Bij schurft is de jeuk meestal het sterkst in de avond en nacht. Daarnaast zijn schurftgangen en aantasting van typische gebieden, zoals de ruimtes tussen de vingers, kenmerkend.
Bij microbieel eczeem bevindt de aandoening zich meestal rond een chronische huidbeschadiging en is er vaak sprake van nattende huid met korsten.
Wanneer moet u een arts raadplegen?
Een specialistisch onderzoek is aanbevolen wanneer:
- roodheid en jeuk langer dan enkele dagen aanhouden;
- nattende huid en korsten ontstaan;
- de laesie geleidelijk groter wordt;
- de aandoening ontstaat rond een wond of ulcus;
- pijn en duidelijke zwelling optreden;
- behandeling geen verbetering geeft;
- de aandoening regelmatig terugkomt.
Onderzoek is vooral belangrijk bij trofische ulcera of tekenen van chronische veneuze insufficiëntie.
Behandeling
De behandeling van microbieel eczeem richt zich zowel op het verminderen van de huidontsteking als op het aanpakken van de onderliggende oorzaak.
Huidverzorging
Een goede huidverzorging is essentieel:
- zachte reiniging;
- bescherming van beschadigde huid tegen nieuwe verwondingen;
- behoud van een optimale huidhydratatie.
Medische behandeling
Een arts kan lokale therapieën voorschrijven, zoals crèmes, zalven of andere uitwendige middelen om ontsteking, jeuk en nattende huid te verminderen.
Bij ernstige infectie of uitgebreide ontsteking kan systemische behandeling nodig zijn.
Bij variceus eczeem speelt behandeling van chronische veneuze insufficiëntie een belangrijke rol, omdat de aandoening zonder aanpak van de onderliggende oorzaak vaak terugkeert.
De behandeling wordt altijd individueel afgestemd na onderzoek en een nauwkeurige diagnose.
Vragen en antwoorden
Kan microbieel eczeem worden genezen?
Ja. In de meeste gevallen reageert de aandoening goed op behandeling. Voor een duurzaam resultaat moet echter ook de oorzaak van de chronische ontsteking worden aangepakt, zoals een infectie, trofisch ulcus of veneuze circulatiestoornis.
Is microbieel eczeem gevaarlijk?
Meestal niet levensbedreigend, maar zonder behandeling kan het chronisch worden, veel ongemak veroorzaken en zich uitbreiden naar omliggende huidgebieden.
Helpen vrij verkrijgbare zalven?
Sommige middelen kunnen de symptomen tijdelijk verminderen, maar zelfmedicatie kan de situatie verergeren. De optimale behandeling moet door een arts worden bepaald.
Is microbieel eczeem besmettelijk?
Nee. De aandoening wordt niet overgedragen via aanraking, huishoudelijk contact of gedeelde voorwerpen.
Kan microbieel eczeem vanzelf verdwijnen?
Soms nemen de symptomen tijdelijk af, maar zonder behandeling van de oorzaak blijft de aandoening vaak bestaan of keert zij terug.
Waarom ontstaan gele korsten?
De korsten bestaan uit ontstekingsvocht, huidcellen en producten van micro-organismen. Ze zijn een van de karakteristieke kenmerken van de aandoening.
Mag de aangedane huid nat worden?
Normale hygiëne blijft belangrijk, maar langdurig contact met water kan irritatie en jeuk verergeren. Verzorgingsadviezen worden individueel bepaald.
Blijven er sporen achter na genezing?
Na het verdwijnen van de ontsteking kunnen kleurveranderingen van de huid tijdelijk zichtbaar blijven. In de meeste gevallen vervagen deze geleidelijk.
Bronnen en medische literatuur
- International Eczema Council (IEC)
- American Academy of Dermatology (AAD)
- National Eczema Association (NEA)
- Fitzpatrick’s Dermatology, 10th Edition
- Rook’s Textbook of Dermatology, 10th Edition
- Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L. Dermatology, 5th Edition
- European Academy of Dermatology and Venereology (EADV)
- World Allergy Organization (WAO)
- UpToDate: Nummular Dermatitis and Microbial Eczema
- British Association of Dermatologists (BAD) Guidelines for Eczema Management