Plaveiselcelcarcinoom van de huid (SCC) is een kwaadaardige tumor van de huid met ingroei in de dermis en de ontwikkeling van ernstige lokale destructie. Het heeft een twijfelachtige prognose vanwege de kans op metastasen. De pathologie komt meestal voor bij een leeftijd van boven de 35–40 jaar, even vaak bij mannen als vrouwen.
Predisponerende factoren
Er is geen duidelijke oorzaak voor plaveiselcelcarcinoom. Het is alleen zinvol te spreken van predisponerende factoren die, in verschillende mate, het risico op deze nieuwvormingen kunnen verhogen:
- Overmatige insolatie: overmatige blootstelling aan ultraviolette straling van de zon;
- Ioniserende straling;
- De invloed van chemische verbindingen die de huid beschadigen;
- Chronische huidletsels;
- Sommige dermatologische aandoeningen: Mibelli’s porokeratose, dystrofische bullöse epidermolysis, lichen planus, lupus erythematosus, Lewandowski-Lutz epidermodysplasie;
- De rol van humaan papillomavirus bij het verhogen van het risico op Bowen’s ziekte wordt niet uitgesloten.
Diagnostiek
De diagnose van plaveiselcelcarcinoom is gebaseerd op een klinisch onderzoek, dat een routinematig onderzoek van de laesie en dermatoscopie omvat. Na het onderzoek wordt een biopsie uitgevoerd.
Symptomen
Bij een visueel onderzoek van plaveiselcelcarcinoom wordt een plaque of afgeplatte verhevenheid boven de huid vastgesteld. Op het oppervlak zijn knobbeligheid, wratachtigheid, ulceraties, korsten en hyperkeratose aanwezig. Bij aanraking, of zelfs bij een lichte verwonding, bloedt het gemakkelijk.
De randen zijn meestal onscherp (infiltratief groeien) en ongelijkmatig. De vorm is vaak onregelmatig, asymmetrisch, maar soms wordt de focus van plaveiselcelcarcinoom vertegenwoordigd door een regelmatige ronde of ovale laesie. Het kan eruitzien als een kraterachtige ulcus met een depressie in het midden (mogelijk zelfs onder het huidniveau) of juist uitpuilend boven de huid en bevestigd door een brede pedikelvorm.
De kleur is roze, roze-rood, met het verschijnen van hoornachtige massa’s – grijstinten voegen zich erbij, waarvan de intensiteit afhankelijk is van de mate van keratose in het tumorgebied. Bij lang bestaande vormen kunnen op het oppervlak focussen van weefselnecrose verschijnen met wit-gele, vuil-grijze kleur.
Haargroei ontbreekt.
De afmetingen variëren van 4 mm tot 40 mm met snelle tumorontwikkeling. Bij het ontbreken van tijdige behandeling kunnen individuele focussen grote afmetingen bereiken en hele anatomische gebieden innemen.
Bij palpatie wordt een dichtere laesie gedefinieerd in vergelijking met de omliggende huid.
Subjectieve gevoelens zijn meestal afwezig. Er is geen pijn bij mechanische invloed op de tumor zelf. Wanneer subcutane structuren betrokken zijn bij het tumorproces, kan pijn optreden.
Focussen van plaveiselcelcarcinoom bevinden zich voornamelijk op het gezicht, de hoofdhuid en de nek (ongeveer 70% van alle gevallen). Het overige aandeel valt op de huid van de romp en ledematen.
Dermatoscopische Beschrijving
Bij dermatoscopie van plaveiselcelcarcinoom worden de volgende tekenen zichtbaar:
- Keratotische massa’s met hoornachtige afzettingen;
- Telangiëctasieën in het perifere deel van de tumor;
- Inclusies in de vorm van kleine bloedstolsels;
- Studs en/of lineaire vaten;
- De radiale oriëntatie van de vasculaire structuren in het perifere deel van de tumor;
- Glomerulaire structuren vertegenwoordigd door focussen van gekronkelde vaten;
- Gebrek aan pigmentatie.
Differentiaaldiagnose
De differentiaaldiagnose wordt uitgevoerd met dergelijke nieuwvormingen als:
- Keratoacanthoom;
- Huidhoorn;
- Seborroïsche keratose;
- Actinische keratose;
- Ziekte van Bowen;
- Basaalcelcarcinoom;
- Pigmentloze vormen van melanoom.
Risico’s
Plaveiselcelcarcinoom van de huid is een kwaadaardige tumor met alle daaruit voortvloeiende gevolgen. Zelfs na verwijdering blijft het risico bestaan op terugkeer van de ziekte in de vorm van lokale recidieven of het optreden van metastasen. Hoe later de behandeling wordt uitgevoerd, dat wil zeggen hoe groter het laesiefocus (oppervlakte, diepte) van de tumor, hoe hoger het risico op progressie.
Metastasen verschijnen het vaakst in regionale (het dichtst bij de tumor gelegen) lymfeklieren, maar verspreiding naar andere organen kan niet worden uitgesloten.
Plaveiselcelcarcinoom kan zowel op gezonde huid optreden als tegen de achtergrond van bestaande goedaardige of precancereuze tumoren. In het laatste geval is er een zekere mate van moeilijkheid bij een tijdige differentiële diagnose en detectie van kwaadaardige transformatie.
In de afgelopen jaren neemt de incidentie van SCC toe: met ongeveer 10% in 5 jaar.
Tactiek
Bij vermoeden of het detecteren van de eerste tekenen van plaveiselcelcarcinoom van de huid, dient een oncoloog te worden geraadpleegd. De oncoloog voert aanvullende specifieke tests uit. Bij afwezigheid van voldoende klinische gegevens voor een eenduidige diagnose wordt soms gekozen voor de tactiek van actieve dynamische observatie. Meestal wordt een verdachte laesie verwijderd of wordt een biopsie uitgevoerd, gevolgd door histologisch onderzoek.
Bij histologische bevestiging van SCC wordt een standaardlijst van onderzoeken toegewezen om de aanwezigheid van metastasen te zoeken of uit te sluiten, waarna een speciaal behandelplan wordt opgesteld.
In dit verband neemt bij patiënten met SCC het risico op andere kwaadaardige tumoren toe – een regelmatige grondige controle van de huid wordt aanbevolen. Bij het detecteren van verdachte nieuwvormingen speelt fotofixatie een positieve rol, omdat dit later zelfs kleine veranderingen in het uiterlijk kan vaststellen. In dezelfde situaties wordt een onderzoek door een dermatoloog of oncoloog in de lente en herfst (voor en na het strandseizoen) geadviseerd. Van groot belang is ook de mapping van huidnieuwvormingen, wat verdere observatie, het opsporen van nieuwe laesies of veranderingen van bestaande aanzienlijk vereenvoudigt.
Behandeling
De belangrijkste behandelmethode is chirurgisch: brede excisie van het tumorfocus. Dit is de meest effectieve methode met een laag risico op lokale recidieven.
Een andere effectieve en algemeen erkende methode is kortfocus röntgentherapie (radiotherapie). Deze wordt meestal gebruikt voor focussen tot 20 mm.
Het gebruik van andere methoden van lokale behandeling (laserverwijdering of cryodestructie), zelfs van de vroegste vormen, is onaanvaardbaar. De tumor moet radicaal worden verwijderd, binnen gezonde huid, zonder het tumorfocus zelf te beschadigen. Anders neemt het risico op zowel lokale recidieven als metastasen toe.
Tegenwoordig worden methoden ontwikkeld voor lokaal gebruik van cytostatica (chemotherapie). Er is echter geen eenduidige mening over een dergelijke behandeling, omdat deze methoden de duur van de behandeling van huidkanker verlengen, de kosten verhogen, een schadelijk effect hebben op de gezonde omliggende huid en twijfelachtige radicaliteit hebben bij verkeerd gebruik. Dergelijke behandeling moet onder strikte supervisie van een specialist worden uitgevoerd. Anderzijds levert lokale behandeling met gecertificeerde en door oncologen goedgekeurde middelen een goed cosmetisch resultaat op.
Preventie
Preventie van het ontstaan en de progressie van plaveiselcelcarcinoom van de huid bestaat uit een zachte en zorgvuldige omgang met de huid:
- Beperking van ultraviolette straling (natuurlijk [zon] en kunstmatig);
- Het gebruik van beschermende crèmes tijdens periodes van actieve zon;
- Uitsluiting van chronisch huidtrauma;
- Beperking of uitsluiting van ioniserende straling, beroepsmatige risico’s;
- Naleving van veiligheidsmaatregelen bij het werken met huidbeschadigende factoren;
- Persoonlijke hygiëne en basisbewustzijn over huidtumoren.
Het vereist ook regelmatige controle van de huid, tijdige raadpleging van een specialist bij externe veranderingen in huidtumoren, en verwijdering van potentieel gevaarlijke nieuwvormingen.