Basaalcelcarcinoom (BCC, basaalcelhuidkanker) is een kwaadaardige tumor van de huid, waarvan het kenmerk een uitgesproken lokale destructie is met vrijwel geen risico op metastasen. De lage kans op metastasen zorgt voor een relatief gunstige prognose van de ziekte, mits tijdige behandeling. BCC wordt meestal vastgesteld bij mensen ouder dan 35–40 jaar en komt even vaak voor bij mannen als bij vrouwen.
Predisponerende factoren
Er is geen duidelijke oorzaak voor het ontstaan van basaalcelcarcinoom. Er kan alleen gesproken worden over predisponerende factoren die, in verschillende mate, het risico op deze neoplasmata kunnen verhogen:
- Overmatige zonblootstelling: te veel blootstelling aan zon-ultraviolet;
- Ioniserende straling;
- De invloed van chemische verbindingen die de huid beschadigen;
- Chronische huidletsels.
Diagnostiek
De diagnose van basaalcelcarcinoom is gebaseerd op een klinisch onderzoek, dat een routineonderzoek van de laesie en dermatoscopie omvat. Na onderzoek wordt een biopsie uitgevoerd.
Symptomen
Bij visueel onderzoek van basaalcelcarcinoom wordt een plaque of afgeplatte verhevenheid boven de huid vastgesteld. Op het oppervlak komen tuberositeiten, wratachtige structuren, ulceraties en korsten voor. Bij aanraking of zelfs bij een kleine verwonding bloedt het gemakkelijk.
De randen zijn meestal vaag (infiltratieve groei) en onregelmatig. De vorm is vaak onregelmatig en asymmetrisch, maar soms wordt de focus van het BCC weergegeven door een regelmatige ronde of ovale formatie. Het kan eruitzien als een kraterachtige ulceratie met een depressie in het centrum (mogelijk zelfs onder huidniveau) of juist uitpuilend boven de huid en verbonden met een brede pedikelvorm.
De kleur is roze, rozerood, met de toepassing van verhoornde massa’s – grijstinten kunnen optreden. Bij lang bestaande vormen kunnen focussen van weefselnecrose met wit-gele, vuil-grijze kleur op het oppervlak verschijnen.
Haargroei ontbreekt.
De afmetingen variëren van 4 mm tot 40 mm. Tumorgroei is meestal langzaam. Bij afwezigheid van tijdige behandeling kunnen individuele foci grote afmetingen bereiken en gehele anatomische gebieden innemen.
Bij palpatie wordt een dichtere formatie vastgesteld in vergelijking met de omliggende huid.
Subjectieve klachten ontbreken meestal. Er is geen pijn bij mechanische druk op de tumor zelf. Wanneer subcutane structuren bij het tumorproces betrokken zijn, kan pijn optreden.
Foci van basaalcelcarcinoom bevinden zich voornamelijk op open delen van het lichaam en gebieden die het vaakst aan zonblootstelling worden blootgesteld: hoofd (vooral het gezicht), nek, bovenste ledematen, rug, onderbenen. Iets minder vaak worden borst, buik en dijen aangetast.
Dermatoscopische beschrijving
Bij dermatoscopie zijn de meest betrouwbare symptomen en kenmerken van basaalcelcarcinoom:
- Pathologische bloedvaten in de vorm van boomvertakkingen;
- Foci van ulceratie;
- Sferische insluitsels van pigment in blauwgrijze kleur en punten;
- Structuurloze zones van rode, roze of witte pigmentatie;
- Milium-achtige cysten;
- Chrysalide-achtige structuren bij gepolariseerd licht.
Differentiaaldiagnose
Differentiële diagnose wordt uitgevoerd met neoplasmata zoals:
- Keratoacanthoom;
- Huidhoorn;
- Seborroïsche keratose;
- Actinische keratose;
- Ziekte van Bowen;
- Plaveiselcelcarcinoom;
- Melanoom.
Risico’s
Hoewel basaalcelhuidkanker een kwaadaardige tumor is, is de prognose na tijdige en correcte behandeling relatief gunstig. Dit komt door het vrijwel volledige ontbreken van de mogelijkheid tot metastase van de tumor. Alleen de kans op lokale recidieven blijft bestaan, of het risico op nieuwe gevallen van BCC op een andere locatie neemt licht toe. Lokale terugvallen of meerdere tumoren verslechteren bij correcte behandeling de prognose niet.
Het risico op terugkeer op dezelfde plaats hangt af van de grootte van het basaalcelcarcinoom en de diepte van zijn invasie in de huid, evenals het volume en de adequaatheid van de chirurgische behandeling.
BCC kan zowel op gezonde huid verschijnen als op de achtergrond van reeds bestaande goedaardige of precancereuze neoplasmata. In het laatste geval is er een zekere mate van moeilijkheid bij het tijdig stellen van een differentiële diagnose en het opsporen van kwaadaardige transformatie.
In de afgelopen jaren neemt de incidentie van BCC toe: met ongeveer 10% in 5 jaar.
Tactiek
Bij verdenking of bij het opmerken van de eerste tekenen van basaalcelhuidkanker moet een oncoloog worden geraadpleegd. De oncoloog voert aanvullende specificerende onderzoeken uit. Bij onvoldoende klinische gegevens voor een eenduidige diagnose wordt soms gekozen voor actieve dynamische observatie. Meestal wordt een verdachte laesie of biopsie uitgevoerd, gevolgd door histologisch onderzoek.
Bij histologische bevestiging van BCC wordt een standaardlijst van onderzoeken uitgevoerd om de aanwezigheid van metastasen te zoeken of uit te sluiten, waarna een speciaal behandelplan wordt opgesteld.
In dit verband neemt bij patiënten met BCC het risico op andere kwaadaardige tumoren toe – een regelmatige grondige huidcontrole wordt aanbevolen. Bij het opsporen van verdachte neoplasmata speelt fotofixatie een positieve rol, omdat dit later zelfs kleine veranderingen in het uiterlijk kan vaststellen. In dezelfde situaties wordt een onderzoek door een dermatoloog of oncoloog in de lente en herfst (voor en na het strandseizoen) aanbevolen. Van groot belang is ook het in kaart brengen van huidneoplasmata, wat verdere observatie, opsporing van nieuwe laesies of veranderingen in bestaande laesies aanzienlijk vergemakkelijkt.
Behandeling
De belangrijkste behandelmethode is chirurgisch: brede excisie van de tumorfocus. Dit is de meest effectieve methode met een laag risico op lokale terugval.
Een andere effectieve en algemeen erkende methode is röntgentherapie met korte focus (bestraling). Deze wordt meestal gebruikt voor laesies tot 20 mm.
Het gebruik van andere methoden van lokale behandeling (laserverwijdering of cryodestructie) – zelfs bij de vroegste vormen – is onacceptabel. De tumor moet radicaal worden verwijderd, binnen gezonde huid, zonder de tumorfocus zelf te beschadigen. Anders neemt het risico op lokaal recidief toe.
Tegenwoordig worden methoden ontwikkeld voor lokaal gebruik van cytostatica (chemotherapie). Er is echter geen eenduidige mening over deze behandeling, omdat deze methoden de behandelingsduur van huidkanker verlengen, de kosten verhogen, een schadelijk effect op de gezonde omliggende huid hebben en twijfelachtig radicaal zijn bij verkeerd gebruik. Een dergelijke behandeling moet onder strikt toezicht van een specialist plaatsvinden. Aan de andere kant levert lokale behandeling met gecertificeerde en door oncologen goedgekeurde middelen een goed cosmetisch resultaat op.
Preventie
Preventie van het ontstaan van basaalcelhuidkanker en de progressie ervan bestaat uit een voorzichtige en zorgvuldige omgang met de huid:
- Beperking van ultraviolette straling (zonnebank, zonnebaden);
- Gebruik van beschermende crèmes tijdens periodes van actieve blootstelling aan de zon;
- Uitsluiting van chronisch huidtrauma;
- Beperking of uitsluiting van ioniserende straling, beroepsmatige risico’s;
- Naleving van veiligheidsmaatregelen bij werk met huidbeschadigende factoren;
- Persoonlijke hygiëne en basiskennis over huidtumoren.
Het vereist ook regelmatige controle van de huid, tijdige raadpleging van een specialist bij uiterlijke veranderingen in huidtumoren, en verwijdering van potentieel gevaarlijke neoplasmata.