Cystische acne is een ernstige chronische inflammatoire huidaandoening met primaire schade aan de talgklieren en haarfollikels en verspreiding van het pathologische proces naar de diepere lagen van de huid. Bij cystische acne worden elementen vastgesteld zoals comedonen, papels, pustels, noduli, cysten, littekens en focussen van hyperpigmentatie. De meest typische lokalisatie van de uitslag is het gezicht (voorhoofd, wangen, kin), de borststreek, de rug en de schouders.
Acne komt meestal voor in de adolescentie, vanaf 11–13 jaar. Bij mannen verschijnt acne iets later (meestal op 19–20-jarige leeftijd), maar komt vaker voor. Bij meisjes daarentegen worden de eerste tekenen van acne al op 11-jarige leeftijd waargenomen, maar minder vaak in vergelijking met het mannelijke geslacht.
De prevalentie van acne is zeer hoog. Bijna 80% van de bevolking heeft deze aandoening. Door het ontbreken van ernstige gezondheidsbedreigingen zoeken niet alle patiënten echter medische hulp en beschouwen zij deze huidaandoening alleen als een cosmetisch defect, zonder passende maatregelen te nemen om het probleem te verhelpen.
De vorming van acne is geassocieerd met een overmatige afscheiding van talg door de talgklieren. De tweede voorwaarde is een verstopping van de afvoergangen van de talgklieren met ophoping van secretie daarin en de vorming van comedonen. Deze twee stappen zijn voldoende voor de ontwikkeling van niet-inflammatoire acne. Als microflora zich actief begint te vermenigvuldigen in comedonen (bijvoorbeeld Cutibacterium acnes – een vertegenwoordiger van de normale menselijke microflora), gevolgd door de vorming van een ontstekingsreactie op deze plaats, ontwikkelt zich een inflammatoire vorm van acne.
Predisponerende factoren
Er is geen specifieke oorzaak voor het ontstaan van acne. Het is een multifactoriële aandoening, waarbij veel verschillende pathologische toestanden en veranderingen, zowel binnen als buiten het lichaam, betrokken zijn.
Tegenwoordig wordt aangenomen dat erfelijkheid de belangrijkste bijdrage levert aan het ontstaan van de pathologische keten van acnevorming. Dit wordt bevestigd door wetenschappelijk onderzoek, waaronder observaties bij tweelingen. Een aantal genen die het risico op acne verhogen, zijn al bekend.
Andere factoren
Andere predisponerende factoren die in verschillende mate invloed kunnen hebben op het ontstaan van cystische acne zijn:
- Endocriene processen – dit wordt vooral bevestigd door de leeftijd waarop acne ontstaat. Juist tijdens de puberteit worden in het lichaam intensieve veranderingen in de hormonale balans waargenomen. De belangrijkste relatie wordt gevonden tussen acne en androgenen. Dit zijn mannelijke geslachtshormonen die de groei van talgklieren stimuleren en de talgproductie activeren;
- De rol van micro-organismen, in het bijzonder Cutibacterium acnes. Ondanks dat dit deel uitmaakt van de normale microflora van de menselijke huid, kan het in bepaalde gevallen ontstekingsprocessen veroorzaken. Uiteraard kan ook de toevoeging van een pathogene huidinfectie, evenals de Demodex-mijt, leiden tot acne;
- Problemen met persoonlijke hygiëne, onjuist geselecteerde of slechte kwaliteit cosmetica, en de invloed van externe factoren op de huid (vooral fysieke – chronische irritatie door kleding of beroepsmatige hulpmiddelen). Dit alles kan acne veroorzaken door een negatieve invloed op de normale werking van de huid;
- Verminderde weerstand van het lichaam door stress, immunodeficiëntie, slechte milieuomstandigheden, het ontstaan van slechte gewoonten, tekorten aan vitaminen, macro- en micro-elementen, en slechte voedingskwaliteit;
- De voedingsfactor speelt een bijzondere rol. Acne wordt vaak waargenomen bij adolescenten van wie het dieet veel suiker, chocolade, koffie en zuivelproducten bevat. Het verminderen of beperken van deze producten kan helpen om acne sneller en gemakkelijker onder controle te krijgen. Tegelijkertijd is er geen wetenschappelijk bewijs dat een directe en betrouwbare relatie tussen deze voedingsmiddelen en acne beschrijft.
Diagnostiek
De diagnose van acne is gebaseerd op anamnese en klinisch onderzoek. Een zorgvuldig afgenomen anamnese maakt het mogelijk om het tijdstip van ontstaan van de huidaandoening, omstandigheden en het verloop vast te stellen. Een klinisch onderzoek toont typische elementen die kenmerkend zijn voor acne. Indien nodig, vooral bij de aanwezigheid van afzonderlijke elementen of weinig uitgesproken manifestaties, kan dermatoscopie worden uitgevoerd.
Een grondige diagnostiek is noodzakelijk om de ernst van acne correct te bepalen en om uitlokkende factoren zo volledig mogelijk op te sporen. Dit maakt het mogelijk om in de toekomst een adequate behandeling te kiezen en preventieve maatregelen individueel op te stellen.
Symptomen van cystische acne
Belangrijkste kenmerken
Bij visueel onderzoek wordt een huiduitslag vastgesteld die alle belangrijkste elementen van acne omvat: comedonen, papels, pustels, noduli en cysten. Het aandeel van elk element kan verschillen, maar een kenmerkend symptoom is de aanwezigheid van diepe huidcysten.
Comedonen – kunnen gesloten en open zijn. Gesloten comedonen zijn licht verheven, witachtig of in de kleur van de normale huid, pijnloze, compacte laesies. Hun diameter aan de basis bedraagt niet meer dan 1–3 mm. Het oppervlak wordt gevormd door normale huid of is licht afgevlakt. Open comedonen onderscheiden zich door de aanwezigheid van een opening aan het oppervlak met daarin een zwarte stip – dit is een geoxideerde talgprop door contact met lucht. Open comedonen kunnen een grootte bereiken tot 5–7 mm, vooral op de rug.
Op het oppervlak bevindt zich een opening met daarin een zwarte stip – dit is een geoxideerde talgprop door contact met lucht. Open comedonen kunnen een grootte bereiken tot 5–7 mm, vooral op de rug.
Een papel is een gewone puist zonder inhoud: licht verheven, roze-rood of rood, pijnlijk bij aanraking, met onscherpe randen. De diameter aan de basis bedraagt niet meer dan 1–3 mm. De hyperemische huidreactie rond de papel kan tot 10 mm in diameter bedragen. Bij ernstige ontsteking kan de papel dichter zijn dan de normale huid. Het oppervlak bestaat uit normale huid of is licht afgevlakt.
Pustels, noduli en cysten
Een pustel is een gewone puist met een witachtige of gelige inhoud. Deze is licht verheven, roze-rood of rood aan de rand en witachtig in het midden, pijnlijk bij aanraking en met onscherpe randen. De pustel is meestal dichter dan de omliggende huid. De diameter aan de basis bedraagt niet meer dan 1–3 mm. De hyperemische huidreactie rond de pustel kan tot 10 mm in diameter bedragen. Het oppervlak is meestal glad, vooral in het midden. Bij uitdrukken opent de pustel zich en komt er een structuurloze witte inhoud vrij.
Noduli zijn papels, maar met een meer uitgesproken ontstekingsreactie, groter, dichter, dieper in de huid gelegen en pijnlijker. Na het verdwijnen van de acute fase is de kans op littekenvorming groter. Bij progressie (ettering) vormen zich cysten op de achtergrond van noduli.
Cysten zijn etterende noduli: pijnlijke, dichte onderhuidse massa’s tot 10 mm in diameter, die in grotere aantallen of dicht bij elkaar grotere conglomeraten kunnen vormen. In het gebied van de cyste is de huid hyperemisch, gezwollen en met tekenen van cyanose. Bij langdurig bestaande cysten wordt de huid dunner totdat zich een fistelgang vormt waaruit de inhoud naar buiten komt.
Aanvullende kenmerken
Bij cystische acne, vooral bij langdurige vormen, kunnen na herhaald genezen en terugval littekens en lokale focussen van hyperpigmentatie worden vastgesteld.
Littekens – ontstaan na genezing van acne-elementen die diep in de huid lagen. De kans op littekenvorming neemt toe met de ernst van acne. Littekens kunnen atrofisch (vaker voorkomend) en hypertrofisch zijn. Atrofische littekens zijn verdiept in de huid met duidelijke grenzen, met weinig of geen verandering in huiddichtheid en patroon, maar groter in diameter dan het oorspronkelijke element. Hypertrofische littekens steken boven de huid uit, zijn ruw en dicht en komen meestal overeen met de diameter van het oorspronkelijke element.
Focussen van hyperpigmentatie – een post-inflammatoire toename van de huidskleur die, net als littekens, ontstaat na het verdwijnen van de oorspronkelijke acne-elementen. Ze kunnen afzonderlijk bestaan of gecombineerd met littekens (in dat geval spreekt men van een gepigmenteerd litteken). De pigmentatie bestaat uit verschillende tinten bruin.
De voorkeurslokalisatie van acne is het gezicht, vooral het voorhoofd, de wangen en de kin, evenals de rug (voornamelijk het schouderbladgebied), de borst en de schoudergewrichten. Voor andere anatomische gebieden is het optreden van acne niet kenmerkend.
Differentiaaldiagnose
De differentiaaldiagnose wordt uitgevoerd met ziekten zoals:
- Verschillende graden van ernst en vormen van acne;
- Rosacea;
- Geïsoleerde comedonen;
- Milium;
- Dermatitis;
- Acneïforme huiduitslag en dermatosen;
- Medicamenteuze acne.
Tegen de achtergrond van ernstige vormen van acne, vooral bij volwassenen, kunnen nodulaire vormen van basaalcelcarcinoom en pigmentloos melanoom voorkomen.
Risico’s
Cystische acne vormt geen grote bedreiging voor de fysieke gezondheid van een persoon. Tegelijkertijd kan de aanwezigheid van deze aandoening wijzen op bepaalde veranderingen in het lichaam. Dit kunnen fysiologische (zoals puberteit) en pathologische (stofwisselingsstoornissen, verminderde immuniteit) veranderingen zijn. Als een soort spiegel van de interne toestand van het lichaam mag het verschijnen van acne niet worden genegeerd; het is noodzakelijk een grondig onderzoek naar de oorzaken en uitlokkende factoren uit te voeren. Dit draagt niet alleen bij aan een effectieve behandeling van acne, maar ook aan het tijdig opsporen van andere, mogelijk ernstigere aandoeningen.
Aan de andere kant kan acne een aanzienlijk cosmetisch defect en psychologische schade voor de patiënt veroorzaken. Om ernstige gevolgen van deze problemen te voorkomen, moet de behandeling van acne multicomponent zijn, met indien nodig betrokkenheid van verschillende specialisten (dermatologen, cosmetologen, voedingsdeskundigen, endocrinologen, psychologen).
Bij het uitblijven van tijdige behandeling leidt de progressie van acne tot ernstige infectieuze huidlaesies met een risico op generalisatie van de infectie en bijbehorende complicaties. Daarnaast kunnen elementen van ernstige acne beschadigd raken, ulcereren en vervolgens gaan bloeden.
Tactiek
Bij het verschijnen van de eerste tekenen van cystische acne, evenals bij progressie van bestaande vormen of ineffectiviteit van eerder voorgeschreven behandeling, is een bezoek aan een dermatoloog aangewezen.
Het eerste bezoek aan een specialist is het belangrijkst, omdat het noodzakelijk is om een volledig diagnostisch traject uit te voeren met daaropvolgend een individueel behandelplan.
Een onmiddellijk bezoek aan een specialist is vereist bij mechanische beschadiging van de huid in het acnegebied, evenals wanneer er veranderingen in het uiterlijk van een van de elementen worden opgemerkt of nieuwe, eerder afwezige sensaties optreden.
Acne is een chronische aandoening die lang kan aanhouden, vaak jarenlang, met periodes van verergering en verbetering. Het verloop van de ziekte kan afhangen van verschillende factoren in het leven van een persoon, daarom is het belangrijk nauw contact met een specialist te onderhouden, zodat tijdig en adequaat op veranderingen in de huid kan worden gereageerd.
Het is belangrijk het belang te erkennen van preventieve consulten voor acnebeheer, vooral vóór aankomende veranderingen in het leven: het kiezen van een dieet en levensstijl, het veranderen van cosmetica, het plannen van reizen naar gebieden met een ander klimaat, het veranderen van werk met een ander microklimaat, en ook bij het starten van behandelingen die het endocriene systeem beïnvloeden.
Behandeling van cystische acne
De behandeling van acne is multicomponent en individueel. Omvat:
- Medicamenteuze behandeling;
- Lokale cosmetische behandeling;
- Fototherapie;
- Fysiotherapie;
- Correctie en eliminatie van uitlokkende factoren;
- Behandeling van bijkomende pathologie;
- Therapie gericht op het verminderen van emotionele stress.
Bij de behandeling van acne wordt meestal een complex van systemische en lokale antibacteriële therapie voorgeschreven. Ook worden lokale ontstekingsremmers en middelen voor wondgenezing gebruikt. Hormoontherapie of andere groepen geneesmiddelen kunnen worden voorgeschreven, maar daar moeten duidelijke en ondubbelzinnige indicaties voor zijn.
Om de levenscyclus van de cellen in de bovenste huidlagen te normaliseren en normale processen van keratinisatie en desquamatie (afschilfering van de bovenste lagen epitheelcellen) te waarborgen, worden plaatselijke retinoïden voorgeschreven, evenals cosmetische behandelingen. Mechanische extractie van comedonen met speciale apparaten kan ook worden toegepast.
Om het ontstekingsproces te stoppen, worden lokale ontstekingsremmers, fysiotherapie en fototherapie gebruikt.
Tweede fase van de behandeling
Na het elimineren van acute processen en het ontstaan van littekens, gebruiken specialisten verschillende methoden zoals laser resurfacing, dermabrasie en andere cosmetische procedures om dit defect te verhelpen. Grove littekens die niet reageren op conservatieve behandeling worden door chirurgen verwijderd met behulp van plastische chirurgie.
Het is belangrijk te begrijpen dat er geen enkel wondermiddel bestaat dat snel, zonder gevolgen en voor iedereen effectief is tegen cystische acne. Daarom moet men kritisch zijn ten opzichte van reclame voor dergelijke middelen en geen zelfbehandeling toepassen. Overleg altijd nieuwe medicijnen met een specialist.
Daarnaast is bij de behandeling van acne een duidelijke systematische aanpak en het volgen van de aanbevelingen noodzakelijk. Onafhankelijk afwijken van het voorgeschreven behandelregime, onderbreking of het niet naleven van therapieën bemoeilijkt het bereiken van het gewenste effect aanzienlijk.
Tegelijkertijd is het belangrijk het risico van behandelproblemen te begrijpen. De voorgeschreven therapie heeft niet altijd de gewenste effectiviteit of snelheid van resultaten. Bereidheid tot open dialoog met een dermatoloog en tolerantie voor mogelijke aanpassing van de behandelmethoden is nodig.
Preventie van cystische acne
Preventie van acne bestaat uit een zachte en zorgvuldige omgang met de huid, tijdige behandeling van infectieziekten, het versterken van de immuniteit, goede persoonlijke hygiëne en een gezonde levensstijl, vooral op het gebied van voeding.
Om negatieve gevolgen en complicaties te voorkomen, is het noodzakelijk:
- Beperking van ultraviolette straling (zonnebank, zonnen);
- Het gebruik van beschermende crèmes tijdens periodes van actieve zon;
- Uitsluiting van chronisch huidtrauma;
- Beperking of uitsluiting van ioniserende straling en beroepsmatige risico’s;
- Naleving van veiligheidsmaatregelen bij het werken met huidbeschadigende factoren;
- Persoonlijke hygiëne en basisbewustzijn van huidgezondheid.
Het vereist ook regelmatige controle van de huid en tijdige raadpleging van een dermatoloog bij het optreden van veranderingen.