Pyogeen granuloom (telangiectatisch granuloom, botriomycoom, granulatieweefseltype hemangioom, lobulair capillair hemangioom, eruptief angioma, inflammatoir hemangioom) is een goedaardige neoplasma, die een lokale reactie van bloedcapillairen is als reactie op een externe invloed (meestal een verwonding). Pyogene granulomen verschijnen op verschillende delen van het lichaam, inclusief de slijmvliezen, conjunctiva en cornea. Het komt vaker voor bij jonge mensen en bij zwangere vrouwen.
Predisponerende factoren
Er is geen duidelijke oorzaak voor het ontstaan van pyogene granulomen. Onder de etiologische factoren bestaan veel mogelijke versies. Vroeger werden verwondingen (puntverwondingen, snijwonden, vreemde voorwerpen, brandwonden) als de belangrijkste oorzaak beschouwd. Tegenwoordig is vastgesteld dat slechts 25% van alle pyogene granulomen verschijnt tegen de achtergrond van verwondingen. Andere mogelijke oorzaken zijn:
- Infectieziekten van de huid;
- Dermatosen;
- Het hebben van grote brandwondenoppervlakken;
- Gebruik van orale anticonceptiva;
- Gebruik van proteaseremmers;
- Behandeling van acne met isotretinoïne;
- Zwangerschap (verhoogde bloedconcentratie van groeifactoren).
Diagnose
De diagnose van pyogene granulomen is gebaseerd op een klinisch onderzoek, dat een routinematig onderzoek van de laesie en dermatoscopie omvat. Bij vermoeden van kwaadaardige groei kan een biopsie worden uitgevoerd.
Symptomen
Bij visueel onderzoek van het pyogene granuloom wordt een halfronde laesie gezien die boven de huid uitsteekt of een korte brede steel heeft, meestal symmetrisch (ovaal of rond). Het oppervlak van het granuloom verschilt van de textuur van gewone huid: glad of gelobd (zoals frambozen), glanzend (“nat effect”), met erosies of korsten; bij kleine verwondingen bloedt het gemakkelijk. Grote granulomen die geïnfecteerd zijn, kunnen bedekt raken met purulente plaque met necrosehaarden.
De grenzen van pyogene granulomen zijn duidelijk en gelijkmatig. De rand wordt gevormd door de epitheliale kroon (“kraag” van het afgepelde epitheel). De kleur is felrood, cyaanachtig; bij aanwezigheid van purulente plaque en necrosehaarden – vuilgeel of grijs. Bij druk vervagen de roodtinten.
Haar in het gebied van pyogene granulomen groeit meestal niet.
De afmetingen zijn meestal 3-15 mm. Laesies groter dan 15 mm zijn zeldzaam (bij systemische ziekten, immunodeficiëntiestaten, grote brandwonden, decubitus). Groeisnelheid van granulomen binnen 1-1,5 cm is meestal snel. De hoogte boven huidniveau overschrijdt gewoonlijk niet meer dan 5 mm. Spontane regressie is zeldzaam en komt vaker voor bij vrouwen na de bevalling.
Bij palpatie van een pyogeen granuloom wordt een zachte, elastische, pijnloze nodulus vastgesteld. Subjectieve sensaties zijn ook afwezig. Na infectie kan pijn optreden.
Neoplasmen bevinden zich voornamelijk op de huid van handen en voeten, vooral de palmaire en plantaire oppervlakken van de vingers (op plaatsen met verhoogd risico op verwondingen en contact met vreemde voorwerpen), in het gebied van de nagelranden (bij ingegroeide nagels) en op het gezicht. Andere gebieden, inclusief slijmvliezen, zijn zeldzaam (afhankelijk van predisponerende factoren: plaatsen van decubitus, brandwonden, verwondingen).
Dermatoscopische beschrijving
Bij dermatoscopie van pyogene granulomen worden de volgende kenmerken gevisualiseerd:
- Symptomen van stijfheid en vulling – een teken van de elasticiteit van de tumor, die bij compressie verbleekt en in grootte afneemt;
- Na het loslaten van de druk krijgt de laesie weer de oorspronkelijke kleur en vorm;
- Een groot aantal kleine, felrode vasculaire openingen;
- Afwezigheid van een duidelijk vaatpatroon (vasculatuur);
- Witte strepen;
- Oppervlakkige ulceratie.
Differentiaaldiagnose
De differentiaaldiagnose wordt uitgevoerd met dergelijke laesies zoals:
- Dermatologische aandoeningen (pyoderma);
- Spitz-naevus;
- Glomustumoren van de huid;
- Keratoacanthoom;
- Basaalcelcarcinoom;
- Plaveiselcelcarcinoom;
- Melanoom (vooral de niet-gepigmenteerde vorm);
- Angiosarcoom;
- Kaposi-sarcoom;
- Lymfoom van de huid.
Risico’s
Wat betreft kankerrisico’s is pyogeen granuloom veilig. Deze laesie brengt geen verhoogde kans op kwaadaardige tumoren met zich mee. Bij afwezigheid van externe invloeden (verwondingen, ultraviolette straling, ioniserende straling) is het risico op maligniteit vergelijkbaar met het risico op kanker op ongewijzigde huid.
Bij onvoldoende zorg en behandeling is pyogeen granuloom, vooral van grote afmetingen, gevaarlijker vanwege complicaties zoals infectie en ettering. In deze situaties bestaat het risico op generalisatie van de infectie met bijbehorende gevolgen. Ook kan bij beschadiging van grote granulomen bloedingen ontstaan, die moeilijk zelfstandig te beheersen zijn.
Omdat sommige kwaadaardige neoplasmen qua uiterlijk op pyogene granulomen kunnen lijken of ernaast kunnen verschijnen, is er een zekere mate van moeilijkheid bij tijdige differentiële diagnose.
Tactiek
Bij detectie van een pyogeen granuloom wordt een consult bij een dermatoloog of oncoloog aanbevolen. Na differentiële diagnose en uitsluiting van kankerrisico’s wordt de mogelijkheid van conservatief beheer of de noodzaak van behandeling bepaald. Observatie is alleen mogelijk bij kleine granulomen (enkele millimeters), bij zwangere vrouwen (waarbij spontane involutie kan optreden) of bij de aanwezigheid van een andere, prioritaire pathologie die aandacht vereist. In alle andere gevallen is behandeling van pyogeen granuloom geïndiceerd.
Bij weigering van behandeling door de patiënt is actieve dynamische observatie noodzakelijk. Fotoregistratie van de huidlaesie heeft daarbij grote waarde, omdat zelfs kleine veranderingen in uiterlijk zo later kunnen worden vastgesteld.
Omdat de aanwezigheid van een pyogeen granuloom de tijdige detectie van nabijgelegen of andere tumoren, die qua uiterlijk erop lijken maar oncologisch gevaarlijker zijn, kan bemoeilijken, wordt patiënten geadviseerd dermatologisch of oncologisch onderzoek te ondergaan in het voorjaar en de herfst (voor en na het strandseizoen). Van groot belang is het opstellen van een kaart van huidneoplasmen, wat het verdere toezicht, de opsporing van nieuwe laesies of veranderingen in bestaande aanzienlijk vereenvoudigt.
Behandeling
De behandeling van pyogeen granuloom is meestal chirurgisch: klassieke excisie door de volledige dikte van de huid of excisie langs het vlak met behulp van een elektrisch of radiogolfscalpel. Na verwijdering is een histologisch onderzoek verplicht.
Wanneer de aard van de laesie niet ter discussie staat of een voorlopige biopsie het pyogene granuloom bevestigt, kan verwijdering ook plaatsvinden door lasercoagulatie, cryodestructie (verwijdering met vloeibare stikstof) of elektrocoagulatie (vernietiging van het granuloom met een elektrocoagulator).
Omdat pyogeen granuloom een vasculaire tumor is, kan tijdens verwijdering actieve bloeding optreden. Daarom is na verwijdering van de laesie grondige hemostase noodzakelijk.
Preventie
Preventie van het ontstaan van pyogene granulomen bestaat uit een zachte en zorgvuldige omgang met de huid:
- Uitsluiting van chronisch huidtrauma en brandwonden;
- Beperking of uitsluiting van beroepsmatige risico’s;
- Naleving van veiligheidsmaatregelen bij het werken met huidbeschadigende factoren;
- Persoonlijke hygiëne en basisbewustzijn over huidneoplasmen;
- Tijdige behandeling van infectieziekten, inclusief huidinfecties.
Het vereist ook regelmatige controle van de huid, tijdig overleg met een specialist bij externe veranderingen van huidtumoren, en verwijdering van potentieel gevaarlijke neoplasmen.