Hemangioom – (angioom, vasculaire naevus) goedaardig neoplasma gevormd door lokale ophoping en proliferatie van kleine bloedvaten (capillairen) op de huid. Het wordt weergegeven door een vlakke of licht verheven formatie van helderrode kleur met verschillende afmetingen en vormen. Een hemangioom kan zowel aangeboren als verworven zijn (tijdens het leven verschijnen). De multipliciteit van de laesie is vooral kenmerkend voor kleine verworven hemangiomen, maar er bestaan ook aangeboren meervoudige vormen (hemangiomatose). Komt even vaak voor bij mannen als bij vrouwen (aangeboren – vaker bij vrouwen).
Predisponerende factoren
Er is geen duidelijke reden voor het ontstaan van hemangiomen. Men kan alleen spreken over predisponerende factoren die, in verschillende mate, het risico op neoplasmen kunnen verhogen.
Voor aangeboren hemangiomen:
- Vrouwelijk geslacht van het kind;
- Prematuriteit;
- Virale infecties en verschillende intoxicaties bij de moeder tijdens de zwangerschap;
- Leeftijd van de moeder boven de 40 jaar;
- Intra-uteriene hypoxie;
- Meerlingzwangerschap;
- Genetische factor.
Voor verworven hemangiomen:
- Pathologie van de vaatwand;
- Verminderde leverfunctie;
- Endocriene pathologie;
- Stofwisselingsstoornissen in het lichaam;
- Blootstelling van de huid aan ultraviolette en ioniserende straling;
- Omgevingsfactor;
- Genetische factor.
Diagnostiek
De diagnose van hemangiomen is gebaseerd op een klinisch onderzoek, dat een routineonderzoek van de formatie en dermatoscopie omvat. Bij vermoeden van kwaadaardige groei kan een biopsie worden uitgevoerd.
Bij de diagnose van aangeboren hemangiomen, die diep kunnen zijn, een groot gebied kunnen innemen, zich in het gebied van vitale organen en vasculaire structuren kunnen bevinden of deel kunnen uitmaken van aangeboren syndromen (bijvoorbeeld: Sturge-Weber-syndroom), worden echografische diagnostiek en een uitgebreid onderzoek door verschillende verwante specialisten uitgevoerd.
Symptomen
Een visueel onderzoek van hemangiomen kan aanzienlijke verschillen vertonen.
Aangeboren hemangiomen komen in verschillende vormen voor (ovaal, asymmetrisch, een groot gebied beslaand en meerdere anatomische gebieden). Het oppervlak is niet veranderd (normaal huidpatroon), wat typisch is voor vlakke, niet-uitstekende hemangiomen; glad (glad huidpatroon) of licht hobbelig (typisch voor grove hemangiomen die boven de huid uitsteken).
De grenzen van hemangiomen zijn duidelijk, maar vaak ongelijk (vooral bij grote afmetingen; kleine hebben meestal gelijkmatige contouren). De kleur wordt weergegeven door verschillende tinten rood (roze, felrood, framboosrood, karmozijnrood, cyanotisch), meestal uniform over het hele gebied, maar soms is er “vlekvorming” of variatie. In de regel heeft het geen invloed op de haargroei.
De grootte van aangeboren hemangiomen kan sterk variëren: van puntvormige formaties (2–3 mm) tot grote laesies die meerdere anatomische gebieden beslaan (20–30 cm). Bij palpatie is het hemangioom zacht, iets zachter dan de omringende huid, met een fijnere structuur. Bij druk kan het verbleken. Er zijn geen subjectieve sensaties. Hemangiomen bevinden zich voornamelijk op het hoofd (gezicht, hoofdhuid) en de nek. Minder vaak in andere anatomische gebieden.
Verworven hemangiomen hebben meestal het uiterlijk van een halfronde (zelden op een brede steel), symmetrische (ovale of ronde) knobbel die boven de huid uitsteekt. Het oppervlak verschilt enigszins van de textuur van normale huid, maar kan glad of zelfs glanzend zijn.
De grenzen zijn duidelijk en gelijkmatig. De kleur is uniform, felrood, minder vaak andere tinten rood. Het heeft geen invloed op de haargroei.
De afmetingen zijn meestal klein, tot 5–7 mm. Soms zijn er hemangionale papillomen die boven de huid uitsteken, waarvan de hoogte overeenkomt met de breedte. Bij palpatie is het hemangioom zacht; bij druk wordt het bleek. Er zijn geen subjectieve sensaties. Ze bevinden zich voornamelijk op de romp en de bovenste ledematen, maar kunnen ook op andere delen van het lichaam voorkomen.
Dermatoscopische Beschrijving
Met dermatoscopie worden de volgende kenmerken van hemangiomen zichtbaar:
- Symptomen van stijfheid en vulling – een teken van de elasticiteit van de tumor, die bij compressie verbleekt en in grootte afneemt;
- Na het opheffen van de druk krijgt de formatie de oorspronkelijke kleur en vorm terug;
- Een groot aantal kleine vasculaire (rode) lacunes, gescheiden door dunne blauwe bruggetjes;
- De aanwezigheid van grote blauw-violette lacunes is een teken van diepgelegen veneuze hemangiomen;
- Blauw-zwarte en zwart-rode lacunes met een gele rand aan de periferie zijn een teken van een beschadigd hemangioom met daaropvolgende trombose van de vasculaire lacunes.
Differentiaaldiagnose
De differentiaaldiagnose wordt uitgevoerd met dergelijke neoplasmata als:
- Verschillende soorten hemangiomen (aangeboren, verworven, als onderdeel van syndromen, diep, oppervlakkig, enz.);
- Pyogeen granuloom;
- Blauwe naevus (diepe, veneuze hemangiomen);
- Angiosarcoom;
- Kaposi-sarcoom;
- Paddestoelmycose (T-cellymfoom van de huid).
Risico’s
Hemangioom is veilig en brengt geen verhoogd risico op een kwaadaardige tumor met zich mee. Bij afwezigheid van externe invloeden (trauma en andere schadelijke factoren) – is het risico op kwaadaardige degeneratie vergelijkbaar met hetzelfde risico op ongewijzigde huid.
Signalen van een mogelijke maligniteit: een verandering in het uiterlijk, het verschijnen van subjectieve sensaties.
Naast het oncologische risico kan een hemangioom (vooral bij grote maten) leiden tot vrij hevige bloedingen als het beschadigd wordt. Ook kunnen grote hemangiomen ulcereren met de toevoeging van een infectie (bij chronisch letsel, schade).
Tactiek
De tactiek van het omgaan met hemangiomen hangt af van verschillende factoren.
De beslissing over grote congenitale hemangiomen wordt meestal genomen met de deelname van artsen van verschillende specialismen: kinderartsen, dermatologen, oncologen, chirurgen en anderen indien nodig. Indicaties voor behandeling en de timing van interventies worden individueel vastgesteld, afhankelijk van het effect van hemangiomen op de vitale functies van het lichaam. Ook is de kwestie van prioriteit bij behandeling belangrijk bij het identificeren van andere bijkomende pathologieën en stoornissen in het lichaam. Bij het kiezen van de tactiek voor dynamische observatie (mogelijk bij kleine oppervlakkige hemangiomen op de romp, ledematen, bij afwezigheid van complicaties en snelle tumorgroei), worden individuele aanbevelingen gevormd.
In het geval van verworven kleine hemangiomen, bij afwezigheid van enige schadelijke effecten of veranderingen in het uiterlijk en subjectieve sensaties, is verwijdering niet nodig; zelfmonitoring (of inspectie met hulp van andere personen op moeilijk bereikbare plaatsen) is voldoende minstens eenmaal per jaar. Als mechanische schade aan het hemangioom heeft plaatsgevonden, veranderingen in het uiterlijk zijn opgemerkt, of eerder afwezige sensaties zijn verschenen, is een consult met een dermatoloog of oncoloog noodzakelijk.
De specialist bepaalt de mogelijkheid van verdere dynamische monitoring (termijnen worden individueel vastgesteld) of stelt indicaties voor verwijdering vast. Het is noodzakelijk die hemangiomen te verwijderen die onderhevig zijn aan constante, chronische trauma door kleding, sieraden of door de aard van het beroepswerk.
In het geval van dynamische observatie heeft fotoregistratie van huidneoplasmen grote waarde, wat later zelfs kleine veranderingen in het uiterlijk zal bepalen.
Patiënten met andere huidneoplasmen (naevi) in combinatie met hemangiomen krijgen een onderzoek door een dermatoloog of oncoloog in het voorjaar en de herfst (voor en na het strandseizoen). Dergelijke patiënten wordt aangeraden een kaart van huidneoplasmen samen te stellen, wat het verdere toezicht, de zoektocht naar nieuwe vormen of een verandering in bestaande aanzienlijk vereenvoudigt.
Behandeling
Minder traumatische methoden kunnen worden gebruikt om hemangiomen te behandelen:
- Laserbehandeling: de veiligste en meest effectieve methode, gebruikt voor hemangiomen van verschillende vormen, maten en locaties;
- Cryodestructie met vloeibare stikstof: toepasbaar voor kleine oppervlakkige hemangiomen, de methode wordt geassocieerd met een hoog risico op littekenvorming;
- Subklinische verharding: toepasbaar voor kleine, afgebakende hemangiomen.
Als het onmogelijk is om minder traumatische behandeling uit te voeren, evenals in het geval van levensbedreigende aandoeningen (bijvoorbeeld bloedingen), wordt chirurgische verwijdering van hemangiomen toegepast.
Vanwege het hoge risico op terugkeer van hemangiomen (vooral congenitale), zijn herhaalde behandelings- of operatierondes vaak noodzakelijk.
Voor de behandeling van congenitale hemangiomen wordt, in combinatie met de hierboven genoemde methoden, ook medicamenteuze therapie gebruikt: bètablokkers (propranolol, atenolol, timolol (extern)), steroïde hormonen (prednisolon), antitumormedicijnen (vincristine).
Preventie
Preventie van congenitale hemangiomen beperkt zich tot goed zwangerschapsbeheer, het minimaliseren van stress en het vermijden van het gebruik van medicijnen die tijdens de zwangerschap niet worden aanbevolen, het voorkomen en tijdig behandelen van infectieziekten, en het vermijden van roken en alcoholgebruik.
Preventie van het ontstaan van hemangiomen en hun maligniteit bestaat uit een zachte en zorgvuldige omgang met de huid:
- Uitsluiting van chronisch huidtrauma;
- Naleving van veiligheidsmaatregelen bij het werken met huidbeschadigende factoren;
- Tijdige behandeling van bijkomende pathologieën;
- Persoonlijke hygiëne en basisbewustzijn met betrekking tot huidneoplasmen.
Het vereist ook regelmatige controle van alle hemangiomen op de huid, tijdig overleg met een specialist bij externe veranderingen, en de verwijdering van potentieel gevaarlijke neoplasmen.